مطالعات آمایش استان مطالعات آمایش استان


 
   

دانشنامه آمایش سرزمین دانشنامه آمایش سرزمین

تاریخچه آمایش استان

تاریخچه آمایش سرزمین در ایران

انجام برنامه آمایش سرزمین درایران را می توان در سه دوره مرحله بندی نمود:

مرحله اول در ایران فكر برنامه‌ريزي آمايشي برای اولین بار در اواسط دهه 40 مطرح گردید. در بهمن ماه سال 1345 گزارش تحت عنوان «مسئله افزايش جمعيت شهر تهران و نكاتي پيرامون عمران كشوري» توسط مؤسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران انتشار يافت. بعد از اين گزارش سازمان برنامه و بودجه در اواخر دهه 40 با اعزام كارشناساني به فرانسه و دعوت از مديران مسئول مطالعات برنامه ریزی در فرانسه به ايران باب مذاكراتي را در اين زمينه را باز نمود. براین اساس در برنامه عمراني چهارم ( 1351-1347 ) تحولي در نظام برنامه‌ريزي صورت گرفت به صورتي كه دو فرآيند از بالا‌ به پايين با عنوان « برنامه كلا‌ن»و از پايين به بالا‌ با عنوان «بخش» در نظام برنامه‌ريزي دخالت داده شد كه در نهايت اين دو جريان با يكديگر هم‌سو مي‌شدند.در سال 1351 تركيبي از گروه كارشناسي ايران و فرانسه به فعاليتهاي مشاوره در زمينه كشاورزي اشتغال داشتند و گزارش كوتاهي تحت عنوان «طرح يادداشت مربوط به بهره‌وري سرزمين يا تنسیق سرزمين» تهيه و به سازمان برنامه ارائه كرد. در اين گزارش مباحث و روشهاي آمايش سرزمين مطرح شده بود.به دنبال اين گزارش قرارداد تهيه طرح آمايش سرزمين توسط مركز آمايش سرزمين كه در سازمان برنامه و بودجه مستقر بود با مشاور مذكور منعقد شد تا اين مشاور نيز نتايج دور اول مطالعات خويش را در چند مرحله تا اوايل سال 1355 و نتايج مرحله دوم را در ارديبهشت 1356 ارائه کرد.در نهايت نتايج كاربردي مطالعات آمايش سرزمين تحت عنوان «رهنمودهاي آمايش سرزمين براي تهيه برنامه عمراني ششم» تهيه و به سازمان برنامه و بودجه ارائه شد و براساس همين نتايج، برنامه عمراني ششم با ماهيتي آمايشي تهيه شد كه به علت برخورد با انقلاب اسلامي ايران هيچگاه به مرحله اجرا در نيامد.

مرحله دوم: پس از انقلاب اسلامي و در اوايل دهه 60 بار ديگر ضرورت انجام برنامه‌ريزي آمايشي احساس گرديد. از اين رو در سال 1362 انجام اين وظيفه مجددا براساس اهداف و آرمانهاي نظام جمهوري اسلامي ايران توسط سازمان برنامه و بودجه آغاز شد و در اين رابطه دفتر برنامه‌ريزي منطقه‌اي ذيل معاونت امور مناطق سازمان تشكيل و مأمور انجام اين مطالعات شد، نتايج مطالعات انجام شده توسط دفتر برنامه‌ريزي منطقه‌اي در 6 مجلد در اواسط سال 1363 و گزارش نهايي مرحله اول طرح پايه تحت عنوان «خلاصه و جمع‌بندي مطالعات» كه براساس نظرات واصله از دستگاههاي اجرايي، اصلاح شده بود، در سال 1364 انتشار يافت و منجر به مصوباتي از سوي دولت و شوراي اقتصاد نيز شد. در ۱۳۶۸ مطالعات طرح کالبدی ملی ایران توسط وزارت مسکن و شهرسازی آغاز شد. تهیه چارچوب نظریشرح خدمات طرح جامع سرزمین یا طرح کالبدی ملی و منطقه‌ای از سوی این وزارتخانه بهمهندسین مشاور داخلی واگذار شد و نتیجه مطالعات مشاور در مهرماه ۱۳۶۹ ، با عنوانطرح‌ریزی کالبدی ملی و منطقه‌ای، چارچوب نظری و شرح خدمات انتشار یافت. در سال1371 شورای‌عالی اداری ، طی مصوبه‌ای، وظیفه تهیه طرحآمایش سرزمین را به سازمان برنامه و بودجه و وظیفه تهیه طرحهای کالبدی ملی ومنطقه‌ای را به وزارت مسکن وشهرسازی واگذار نمود. در سال ۱۳۷۲ ، خط‌ مشی های ملیو منطقه‌ای آمایش سرزمین برای درج در برنامه دوم توسعه کشور، تهیه و با اصلاحاتی درجلسات خردادماه همان سال به تصویب شورای اقتصاد رسید، اما در پیوست نهایی لایحه فقطخط‌مشی های ملی آمایش سرزمین درج گردید و مباحث منطقه‌ای آن حذف شد. از سال۱۳۷۵ ، مطالعات طرح کالبدی ملی به تصویب رسید و از سال بعد، یکبار دیگر مطالعاتآمایش سرزمین در سازمان شروع شد. سپس آمايش سرزمين از اوايل سال 1377 مجددا آغاز شد. حاصل مرحله اول اين مطالعات تحت عنوان «نظريه پايه توسعه ملي و ديدگاه بلندمدت آمايش سرزمين» در ارديبهشت ماه سال 1379 در جلسه هيئت محترم دولت ارائه شد. در ادامه اين مطالعات منجر به تدوين ضوابط ملي آمايش سرزمين و تصويب آن در هيئت محترم وزيران و همچنین نظریه پایه توسعه استانی و راهبردهای بخشی آمایش سرزمین شد. درسال۱۳۸۲ ، سیاستهای کلی برنامه چهارم مشتمل بر ۵۲ ماده ابلاغ شد که در مادة ۱۹ آن،آمایش سرزمین بود در سال1383، ضوابط ملی آمایش سرزمین توسط هیئتوزیران تصویب شد در سال۱۳۸۴ ، تشکیلات مرکز ملی آمایش سرزمین در چارچوب کادرسازمانی معاونت امور اقتصادی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تصویب شد و این مرکزرسماً شروع به فعالیت کرد . در اين‌زمينه راهنمای انجام مطالعات برنامه آمایش استان ها در سال1385 تدوین و سمينارهاي هماهنگي واشكال زدايي در استان‌هاي مختلف با حضور همة استان‌ها و كارشناسان مركز فوق‌الذكر برگزار گرديد.درپی آن استان ها نسبت تهیه طرح پایه آمایش اقدام نمودند.  مرحله سوم دراین مرحله با توجه به ركودي كه در پيشبرد فعاليت‌هاي مرتبط با ‌آمايش سرزمين با انحلال مركز ملي آمايش سرزمين (سابق) رخ داده‌ بود وبا احساس نیاز مجدد به توجه به آمایش سرزمین باعث شد در برنامه پنجم توسعه توجه خاص به آمایش سرزمین گردد.در واقع يكي از مهم‌ترين تفاوت‌هاي برنامه پنجم با برنامه چهارم توسعه در حوزه آمايش سرزمين، اين بود كه در اين برنامه جايگاه قانوني شوراي آمايش سرزمين (به عنوان متولي امر آمايش) ارتقاء پيدا كرده است. براساس مفاد ماده 182 قانون برنامه پنجم وظيفه مستمر شوراي آمايش سرزمين علاوه بر استقرار «نظام يكپارچه برنامه‌ريزي و مديريت توسعه سرزمين» كه يك وظيفه مقطعي و موردي به حساب مي‌آيد، «تصويب» برنامه‌ها و طرح‌هاي توسعه سرزميني در سطوح ملي، منطقه‌اي و استاني و «نظارت» بر اجراي آنها است.ايجاد «نظام يكپارچه برنامه‌ريزي و مديريت توسعه سرزمين» به عنوان يكي از وظايف شوراي آمايش سرزمين راهكار ديگري بود كه با هدف رفع ناهماهنگي‌هاي موجود بين برنامه‌ريزي آمايش سرزمين با ساير انواع برنامه‌ريزي با رويكرد سرزميني اعم از كالبدي و غيره در برنامه پنجم مورد توجه قرار گرفته است. در پی آن در تشكيلات جديد معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي، دفتري با عنوان تلفيق برنامه، آمايش و توسعه منطقه‌اي ايجاد گردید.براین درسال 1390 شرح خدمات مرحله جدید با عنوان برنامه ریزی و سیاسگذاری مطالعات برنامه آمایش توسط دفتر مذکور تهیه و درحال پیگیری برای اجرای این مرحله د رسطح کشور می باشند.

  • توفیق، فیروز. آمایش سرزمین، تجربه جهانی و انطباق آنبا وضع ایران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، ۱۳۸۴
  • ستیران. عدم تمرکز فعالیتهای بخش دوم و سوم و خط‌مشی اجرایی آن. سازمانبرنامه و بودجه، تهران: مرکز آمایش سرزمین،1365
  • شرح خدماتبرنامه آمایش استان. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، معاونت امور اقتصادی وهماهنگی برنامه وبودجه ،مرکز ملی آمایش سرزمین،شهریور 1385
  • دفتر آمايش و توسعه پايدار، مطالعات آمايش سرزمين، سازمان مديريت و برنامه ريزى سال 13۸۳.
 طرح پایه آمایش سرزمین اسلامی ایران، کتاب اول: کلیات و اصول سازماندهی فضای کشور،سازمان برنامه و بودجه ،تهران:دفتر برنامه ریزی منطقه ای ،بی تا طرح پایهآمایش سرزمین اسلامی ایران. کتاب دوم، ۳ جلد، سازمان برنامه و بودجه، تهران: دفتربرنامه‌ریزی منطقه ای ،بی تا
  • مخدوم ،مجید ،مروری برتاریخچه وسیر تحولات امایش سرزمین درایران.وبلاگ آمایش گران.1388
0 پیوست‌ها
3880 مشاهده